ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:

Το επισκοπικό συγκρότημα οικοδομείται κατά τις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα μ.Χ., στα χρόνια του επισκόπου Ζήνωνα. Καταλαμβάνει μέρος της δημόσιας κοσμικής ρωμαϊκής βασιλικής που πιθανότατα καταστράφηκε κατά τον μεγάλο σεισμό του 365/370 μ.Χ. που έπληξε την ανατολική Μεσόγειο.

Το επισκοπικό συγκρότημα, πλήρως ευθυγραμμισμένο με τους πολεοδομικούς άξονες της ρωμαϊκής πόλης, αποτελείται από τον κυρίως ναό 1) με νάρθηκα (2), το διακονικό (3), τα κατηχούμενα (4) (δηλαδή τους χώρους όπου παρέμεναν οι μη βαπτισμένοι κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας) και το αίθριο (αυλή) (5), το συγκρότημα του βαπτιστηρίου (6) και το επισκοπείο (7) (δηλαδή τον χώρο διαμονής των εκάστοτε επισκόπων). Η είσοδος στο συγκρότημα γινόταν από τα ανατολικά μέσω της κύριας οδού που πλεύριζε κατά μήκος την αρχαία αγορά (forum).

Η τρίκλιτη βασιλική έχει διαστάσεις 40 μέτρα μήκος και 23 μέτρα πλάτος. Δώδεκα κίονες από γρανίτη σε κάθε πλευρά με μαρμάρινες βάσεις και κορινθιακά κιονόκρανα χώριζαν το κεντρικό (8) από τα δύο πλάγια κλίτη (9). Στο ανατολικό άκρο του μεσαίου κλίτους υπήρχε η αψίδα του Ιερού Βήματος (10). Η βασιλική ήταν καλυμμένη με ξύλινη αμφικλινή στέγη. Το δάπεδο της βασιλικής ήταν διακοσμημένο με ψηφιδωτά, ενώ ο υπερυψωμένος χώρος του Ιερού Βήματος με μαρμαροθετήματα (διακοσμητικές γεωμετρικές παραστάσεις κατασκευασμένες από πολύχρωμα μαρμάρινα τεμάχια). Οι τοίχοι της βασιλικής ήταν επενδυμένοι με μαρμάρινες πλάκες με επιπεδόγλυφη διακόσμηση. Πιθανότατα η αψίδα του Ιερού Βήματος να ήταν διακοσμημένη με ψηφιδωτές παραστάσεις.

Στην εξωτερική πλευρά κάθε κλίτους υπήρχαν μακροί διάδρομοι που χρησίμευαν ως κατηχούμενα (4). Στη δυτική πλευρά, πλατύς νάρθηκας (2) χώριζε το ναό από το αίθριο (5), δηλαδή την πλακόστρωτη αυλή με εξαγωνική δεξαμενή στο κέντρο. Στα βόρεια του αιθρίου υπήρχε ένα μεγάλο δωμάτιο το οποίο χρησιμοποιούνταν ως διακονικό (3), τον χώρο δηλαδή όπου οι πιστοί εναπόθεταν τις προσφορές τους, όπως υποδεικνύεται από τη ψηφιδωτή επιγραφή που σώθηκε στο δάπεδο.

Ο νάρθηκας της βασιλικής επικοινωνούσε προς βορρά με άλλο αίθριο το οποίο περιβάλλεται από τέσσερις στοές. Στο μέσο του αιθρίου υπήρχε οκταγωνική κρήνη. Το αίθριο αυτό ανήκει στο συγκρότημα του βαπτιστηρίου που βρίσκεται στα βόρεια της βασιλικής.

Το βαπτιστήριο είναι ένα πολύπλοκο οικοδόμημα σε τύπο μικρής τρίκλιτης βασιλικής με νάρθηκα (6). Η σταυρόσχημη κολυμβήθρα (11) είναι κατασκευασμένη σε αψιδωτή κόγχη στη νότια πλευρά ενός θαλάμου προσαρτημένου στο νότιο τοίχο της βασιλικής του βαπτιστηρίου. Το βαπτιστήριο ήταν διακοσμημένο με επιδαπέδια ψηφιδωτά και ορθομαρμαρώσεις (μαρμάρινες επενδύσεις στους τοίχους).

Η οικία του επισκόπου (επισκοπείο) (7), ένα διώροφο οικοδόμημα, βρισκόταν στα βόρεια του διακονικού και είχε πρόσβαση από τον νάρθηκα του κυρίως ναού. Κατά τον 6ο αιώνα μ.Χ. παρατηρούνται επεμβάσεις και μετατροπές, τόσο εντός του κυρίως ναού, όσο και στο συγκρότημα του βαπτιστηρίου, γεγονός που πιθανότατα αντικατοπτρίζει αλλαγές στο τελετουργικό.

Το επισκοπικό συγκρότημα, η έδρα των εκάστοτε επισκόπων του Κουρίου, φαίνεται ότι εγκαταλείπεται κατά τον 7ο αιώνα, όταν ολόκληρη η πόλη του Κουρίου ερημώνει σταδιακά λόγω διαφόρων αλλαγών στο πολιτικό και οικονομικό προσκήνιο, οι οποίες αναγκάζουν τον πληθυσμό να μετακινηθεί πιο κοντά στον ποταμό Κούρη, προς το σημερινό χωριό της Επισκοπής.