ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:

Στην Παλαίπαφο κτίζεται το 1200 π.Χ. ένα από τα μνημειακότερα ιερά της αρχαίας Κύπρου. Στο ιερό με την μεγαλιθική περίφραξη, λατρεύεται η Κυπρία θεά. Εν μέσω των αιώνων η ιερότητα του χώρου παραμένει αναλλοίωτη και κατά την Ρωμαϊκή περίοδο (τέλος 1ου αιώνα με αρχές 2ου μ.Χ.) ένα νέο ιερό ανοικοδομείται.

Κατά την πρώτη φάση το ιερό αποτελείτο από ένα τέμενος με μνημειώδη περίφραξη εντός του οποίου βρισκόταν μια δεξαμενή η οποία θα είχε τελετουργική χρήση, και μια στεγασμένη μακρόστενη αίθουσα (άδυτο) στο οποίο η είσοδος θα επιτρεπόταν μόνο στους μυημένους και στους ιερείς. Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 77-76 π.Χ. το ιερό ανοικοδομείται πλησίον του αρχικού ιερού, ακολουθώντας τα ίδια αρχιτεκτονικά πρότυπα.

Η Παφία ή Κύπρια θεά, λατρευόταν ανεικονικά, δηλαδή δεν την αντιπροσώπευε κάποιο λατρευτικό άγαλμα αλλά την συμβόλιζε ο βαίτυλος, ένας μεγάλος κωνικός λίθος από ανδεσίτη. Κατά την διάρκεια των τελετών οι πιστοί έτριβαν τον λίθο με λάδι. Αυτή η πρακτική λατρείας συναντάται και σε άλλες μεσογειακές και ανατολικές θρησκείες. Ο ιερός λίθος ήταν σημαντικός για τη κοινωνία της εποχής και εμφανίζεται σε πήλινες σφραγίδες της Ελληνιστικής περιόδου και σε Ρωμαϊκά νομίσματα.

Ο πρώτος που συνδέει την Αφροδίτη με την Παφία θεά είναι ο Όμηρος, ο οποίος αναφέρεται σε «Αφροδίτη Κύπριδα». Μετά τον 4ο αιώνα π.Χ. η θεά που λατρεύεται στην Παλαίπαφο είναι ξεκάθαρα η Αφροδίτη και το ιερό της εξελίσσεται στον πιο κύριο και σεβαστό χώρο λατρείας της θεάς.

Η λατρεία της θεάς στη Παλαίπαφο χαρακτηρίζεται ως η μακροβιότερη και αδιάκοπη λατρευτική παράδοση στη Κύπρο. Τον 4ο αιώνα μ.Χ. ευρήματα μαρτυρούν την ύπαρξη χριστιανικής κοινότητας στο χώρο. Ο χριστιανισμός επικρίνει την λατρεία της θεάς, και έτσι με την διάδοση του το ιερό εγκαταλείπεται και ερειπώνεται.